Wypracowania i opracowania dzieł Juliusza Słowackiego

Juliusz Słowacki. Kim był owy człowiek? Co sobą reprezentował? Jakie wartości poznawcze przedstawił w poezji? Co robił wśród takich poetów, jak Mickiewicz, Krasiński, Fredro czy Norwid? Czy był kimś więcej niż tylko pospolitym poetą, a może był kolejnym stereotypem biernego twórcy literackiego? Otóż nie. Odkąd zetknąłem się z poezją Słowackiego, z zadowoleniem stwierdziłem, że jest on tym poetą, który wśród innych polskich twórców poezji romantycznej jest szczerym symbolem polskości, patriotyzmu i poczucia własnej skromności. Może inni się z tym nie zgodzą i uznają symbolem polskiej poezji Adama Mickiewicza, ale ja nie zmienię swego zdania i ukarzę te cechy, którymi zasługuje on na miano nazwania go poetą doskonałym.

Pierwszą i chyba najważniejszą cechą Słowackiego, ukazującą go w świetle chwały i wielkości jest to, iż w swych utworach poruszał on sprawy narodowowyzwoleńcze Polski, a także jej problemy wewnętrzne, a mianowicie podział narodu oraz brak zjednoczenia w szeregach cierpiących w niewoli Polaków.

Utworem, w którym poeta analizuje sytuację Polaków pod zaborami jest „Kordian”. Juz w „Przygotowaniu” poeta przedstawia przywódców polskich w bardzo negatywnym świetle. Stwierdza, iż są oni starzy, niedołężni i niezdolni do działania. Wymienia tutaj m.in. generała Chłopickiego, który ma „sprzeczne z naturą nazwisko”, a więc nie ma zamiaru szukać pomocy wśród chłopów, a przede wszystkim jest za stary na przywódcę:

„Stary – jakby ojciec dzieci,
Nie do boju, nie do trudu.”

następnie Słowacki przytacza postać Jana Skrzyneckiego, który bezmyślnie zlekceważył plany wojenne generała Prądzyńskiego, które mogły przynieść powstańcom zwycięstwo. Unikał on walki z wrogiem, toteż nazwał go poeta tchórzem, który jako

„Wódz! Chodem raka przewini,
jak ślimak rogiem uderzy,
Spróbuje – i do skorupy
Schowa rogi, i do skrzyni
Miejskiej zniesie planów trupy.”

Przedstawieni zostają przez poetę jeszcze czterej przywódcy (Adam Czartoryski, Julian Ursyn Niemcewicz, Joachim Lelewel i Jan Krukowiecki), z których jeden tylko znalazł słowa uznania poety. Był nim Adam Czartoryski, którego dyplomatyczne rozmowy o uznanie poparcia dla pozostania na zachodzie okazały się bezowocne. Mimo to Słowacki stwierdza, iż „mimo czary wyszedł jakiś człowiek godny”. Jednak w ogólnej ocenie dyktatorów i przywódców powstania narodowego, poeta gani ich za konserwatywność, niezdecydowanie polityczne, niedołężność i dbanie o własne interesy. Natomiast w „Śpiewie Niewzajemnego” Słowacki przedstawia zmartwychwstanie narodu polskiego: „... A gdy przyszło zmartwychwstanie Chrystus wino mienił w krew, jutro błyśnie jutrznia wiary ...”, zapowiada rewolucję krwi, którą musi naród przelać aby wyzwolić kraj z niewoli i ucisku ze strony zaborców.

W ogólnym zestawieniu cech Polaków poeta ukazuje błędy ideologii powstańczej oraz braki konkretnego programu politycznego, niedostrzegane potrzeby uczynienia powstania ruchem ogólnonarodowym, naiwność polityczną spiskowców, którzy wierzyli, że samo zabicie cara przyniesie Polsce niepodległość i wreszcie słabą odporność psychiczną, której wyrazem jest zwyciężony przez własny strach i Imaginację Kordian.

Podobny obraz Polaków i ich biernej postawy wobec zaborców Słowacki ukazuje w “Grobie Agamemnona”. Poeta pragnie uświadomić dla narodu zarówno przyczyny klęski powstania listopadowego, jak i utraty niepodległości. Poeta zestawia równolegle ze sobą dwa walczace o wolność państwa: Grecję i Polskę. Stwierdza, iż żaden Polak nie ma prawa zatrzymać się pod Termopilami, gdzie Grecy, pod wodzą Leonidasa bohatersko walczyli z Persami. I chociaz wszyscy zginęli, ich czyn na zawsze pozostał symbolem patriotyzmu i poświęcenia dla ojczyzny. Niestety Polacy nie wykazali się taka odwagą i gotowością poświęcenia życia dla ojczyzny i powinni się wstydzić swej bierności wobec wroga. Poeta mówi, iż jedynym miejscem w Grecji godnym polaka jest ............. , gdzie Grecy ponieśli klęskę i utracili niepodległość. Tak surowo oceniając postawę Polaków Słowacki stwierdza, że to wszystko wina szlachty, która nie pozwoliła dojść do głosu mniejszościom ludowym, to znaczy więziła “duszę anielską narodu”. Słowacki wytyka też polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia i do naśladowania obcych wzorców:

“Polsko! Lecz ciebie błyskotkami łudzą;
Pawiem narodów byłaś i papugą,
A teraz jesteś służebnicą cudzą.”

W wierszu została zawarta również wizja naszej, wolnej Polski – narodu zjednoczonego, spójnego wewnętrznie i tak potężnego, że “ludy przelęknie”. Momentem przełomowym w tym utworze, który bardzo mnie zaskoczył, a jednocześnie, przez który to moment Słowacki stał się dla mnie wielkim poetą, był fragment, w którym identyfikując się z narodem wyznaje ze wstydem, ze sam nie wziął udziału w powstaniu i jest mu z tego powodu przykro: “Mówię – bom smutny i sam pełen winy”. Słowacki udowodnił tutaj, że nie boi się prawdy, nawet jeśli jest ona bolesna zarówno dla niego, jak i dla całego narodu. Myślę, ze niewielu poetów ma odwagę przyznać się do popełnionych błędów, szczerze za nie załując. Słowacki pokazał, że jest człowiekiem godnym, mającym swój honor i nie bojącym się gorzkiej prawdy, za co należy mu się podziw i uznanie.

Drugą cechą wywyższającą Słowackiego ponad innymi wielkimi poetami jest z pewnością jego własna koncepcja poezji. Uwidocznione jest to przede wszystkim w “Beniowskim”. Słowacki stwierdza w nim, że poezja powinna służyć narodowi, wyrażać jego marzenia, dążenia i radości. Poeta natomiast powinien dążyć do doskonałości, do oddania wiernie swych uczuć i myśli:

“Chodzi mi o to, aby język giętki
Powiedział wszystko, co pomyśli głowa”.

Kolejno stwierdza, iż poeta powinien kontynuować najlepsze osiągnięcia poezji narodowej. Jednak z żalem wyznaje, ze bardzo go boli obojętność rodaków w stosunku do jego utworów:

“Ja co mam także kraj, łąk pełen kwietnych,
Ojczyznę, która krwią i mlekiem płynna,
A która także mnie kochać powinna”.

Słowacki przeprowadza tutaj również rozprawę z Mickiewiczem. Podkreśla, że rozbieżności między nimi dwojga są natury ideologicznej, a nie osobistej. Poeta zarzuca Mickiewiczowi słowianofilstwo, usypianie narodu, nawoływanie do pokory i poddania się losowi. Jego poglądy Słowacki potrafił zdobyć się na obiektywny sąd o jego poezji:

“Bądź zdrów! - A tak sie żegnają nie wrogi,
Lecz dwa na słońcach swych przeciwnych – Bogi”.

Tak więc i tutaj jest ukazana odwaga poety i jego nieprzeciętność. Wypowiadając się w ten sposób na temat poezji Mickiewicza zachował sie grzecznie i honorowo czyli tak jak na prawdziwego poetę przystało i za to mu wielkie oklaski.

W innych utworach, jak np.: “Testament mój”, “Grób Agamemnona” czy “Smutno mi Boże” Słowacki wyraża swój żal i smutek z powodu nie zrozumienia jego poezji przez czytelników, własnej nicości w zestawieniu z odwiecznym pięknem przyrody oraz braku szczęścia i miłości w życiu. Tak więc, Słowacki był poetą, a jednocześnie bohaterem romantycznym, który błąkał się sam po świecie, nie mając pokrewnej duszy, która by go zrozumiała, a tym bardziej, że był w trakcie załamania, gdyż nikt nie dostrzegał i nie rozumiał piękna jego poezji i nie dopatrywał się w niej jakichś głębszych wartości poznawczych i twórczych.

Wydaje mi się, że ukazałem Słowackiego w bardzo dobrym i przejrzystym świetle, zarówno jako poetę, a także jako człowieka godnego podziwu i naśladowania. Myślę, że wszystkie wartości poznawcze, jakie reprezentował sobą i swoimi utworami wybitny poeta Juliusz Słowacki, stawiają go na piedestale wśród innych mądrych pisarzy i pozwalają bezsprzecznie stwierdzić, iż był on wielkim poetą.